Pasa el ratón por una palabra (o tócala) para ver su morfología.
At ille Diomedonti coram «Nihil» inquit «opus pecunia est. Nam si rex ea vult, quae Thebanis sunt utilia, gratis facere sum paratus; sin autem contraria, non habet auri atque argenti satis. Namque orbis terrarum divitias accipere nolo pro patriae caritate.»
Texto: texto de The Latin Library. Adaptación: solo se cambian las comillas simples de la edición ('…') por comillas latinas («…»); el pasaje termina antes de 4, 3.
Intenta traducirlo y responder las preguntas antes de abrir las soluciones.
Traducción
Pero él le dijo a Diomedonte cara a cara: «No hace ninguna falta el dinero. Pues, si el rey quiere lo que es útil a los tebanos, estoy dispuesto a hacerlo gratis; pero si quiere lo contrario, no tiene oro ni plata suficientes. Porque no quiero aceptar las riquezas del mundo entero a cambio del amor a mi patria.»
- Contexto: Diomedonte de Cícico, por encargo del rey persa Artajerjes, había llegado a Tebas con mucho oro para sobornar a Epaminondas, el gran político tebano del siglo IV a. C., y se había ganado al joven Micito, que fue a contárselo (4, 1). ille es Epaminondas.
- Diomedonti coram: Diomedonti es dativo (CI de inquit), no ablativo (que sería Diomedonte); por eso coram es aquí adverbio, «cara a cara, en persona», y no preposición.
- Nihil opus pecunia est: opus est, «es necesario», lleva en ablativo lo que se necesita (pecunia); nihil es un acusativo adverbial que refuerza la negación («en absoluto»). En sin autem contraria se sobrentiende vult; auri atque argenti son genitivos partitivos que dependen de satis.
Análisis sintáctico
Cada grupo lleva debajo su raya y su función, y una flecha que va a su verbo. Los recuadros numerados son oraciones subordinadas: se analizan debajo, en la caja con el mismo número.
1At ille Diomedonti coram «Nihil» inquit «opus pecunia est».
1Oración principal
Sujeto, ille (Epaminondas); verbo, inquit, intercalado en las palabras que cita. ¿A quién se lo dice? Diomedonti, en dativo. Lo que dice es el CD, en estilo directo.
1.1Estilo directoCD (estilo directo)
opus est, «es necesario», con la cosa necesaria en ablativo: pecunia. nihil refuerza la negación: «no hace ninguna falta el dinero».
Diomedonti es dativo; por eso coram es adverbio («cara a cara»), no preposición.
2Nam si rex ea vult, quae Thebanis sunt utilia, gratis facere sum paratus;
2Oración principal
Sujeto omitido: ego, Epaminondas. sum paratus, «estoy dispuesto»; ¿a qué? facere, «a hacerlo», y gratis. Antes, la condicional con si pone la condición; dentro, una relativa explica qué quiere el rey.
2.1Sub. adverbial condicional (si + ind.)CC condición
Condicional real: si + presente de indicativo. Sujeto, rex; verbo, vult; CD, ea, que es a la vez el antecedente de la relativa.
2.1.1Sub. de relativo adjetivaCN (antecedente)
quae es el sujeto y sunt, copulativo; atributo, utilia. ¿Útiles a quién? Thebanis, dativo.
3sin autem contraria, non habet auri atque argenti satis.
3Oración principal
Sujeto omitido: el rey. non habet satis, «no tiene bastante»; ¿de qué? auri atque argenti, genitivos partitivos.
3.1Sub. adverbial condicional (sin)CC condición
sin, «pero si, si por el contrario». Verbo sobrentendido, vult; CD, contraria, «lo contrario».
En la condicional se sobrentiende el verbo: sin autem contraria (vult).
4Namque orbis terrarum divitias accipere nolo pro patriae caritate.
4Oración principal
Sujeto omitido: ego. nolo, «no quiero»; ¿qué? accipere, un infinitivo que hace de CD, con su propio CD, divitias. pro, «a cambio de».
4.1Infinitivo concertadoCD
Mismo sujeto que nolo. ¿Qué no quiere aceptar? divitias, «las riquezas»; ¿de qué? orbis terrarum, «del mundo».
Preguntas
Analiza morfológicamente Diomedonti, vult, utilia, paratus y nolo.
Ver respuesta
Diomedonti: de Diomedon, -ontis (m., 3.ª declinación, nombre propio griego). Dativo singular.
vult: de volo, vis, velle, volui (verbo irregular). 3.ª persona del singular del presente de indicativo, voz activa.
utilia: de utilis, -e (adjetivo de 2.ª clase, de dos terminaciones). Nominativo plural neutro, concertado con quae.
paratus: participio de perfecto de paro, -as, -are, -avi, -atum, usado como adjetivo (paratus, -a, -um, «dispuesto»). Nominativo singular masculino.
nolo: de nolo, non vis, nolle, nolui (verbo irregular). 1.ª persona del singular del presente de indicativo, voz activa.Analiza sintácticamente At ille Diomedonti coram «Nihil» inquit «opus pecunia est». ¿Qué caso lleva la cosa necesaria con opus est?
Ver respuesta
Oración compuesta: verbo de lengua (inquit, intercalado) + estilo directo.
Principal: At, conjunción adversativa; ille, sujeto (Epaminondas); inquit, verbo (de inquam, introduce el estilo directo); Diomedonti, CI (dativo); coram, adverbio, CC de modo («cara a cara»).
Estilo directo: Nihil opus pecunia est, en función de CD de inquit. opus est, expresión impersonal «es necesario»; pecunia, ablativo de la cosa necesaria; nihil, acusativo adverbial que refuerza la negación («no hace ninguna falta»).Analiza sintácticamente Nam si rex ea vult, quae Thebanis sunt utilia, gratis facere sum paratus.
Ver respuesta
Oración compuesta: principal + subordinada adverbial condicional + subordinada adjetiva de relativo.
Principal: Nam, conjunción explicativa; sujeto omitido, ego (Epaminondas); sum, verbo copulativo; paratus, atributo; facere, infinitivo complemento del adjetivo paratus («dispuesto a hacer»), con el CD sobrentendido (ea); gratis, adverbio, CC de modo («gratis, sin cobrar»).
si rex ea vult: subordinada adverbial condicional, si + presente de indicativo (condicional real). rex, sujeto; vult, verbo; ea, CD y antecedente de la relativa.
quae Thebanis sunt utilia: subordinada adjetiva de relativo; antecedente ea. quae, sujeto; sunt, verbo copulativo; utilia, atributo; Thebanis, dativo complemento del adjetivo utilia («útil a los tebanos»).Analiza sintácticamente sin autem contraria, non habet auri atque argenti satis. ¿Qué se sobrentiende en la subordinada y qué función tienen auri y argenti?
Ver respuesta
Oración compuesta: principal + subordinada adverbial condicional.
sin autem contraria (vult): subordinada adverbial condicional; sin, «pero si, si por el contrario», refuerza el contraste con la condicional anterior; se sobrentienden el sujeto rex y el verbo vult; contraria, CD (adjetivo neutro plural sustantivado: «lo contrario»); autem, conjunción adversativa.
Principal: sujeto omitido, rex; habet, verbo; non, adverbio de negación; satis, CD («bastante», adverbio usado como sustantivo); auri atque argenti, genitivos partitivos que dependen de satis, coordinados por atque («no tiene bastante de oro y de plata»).Analiza sintácticamente Namque orbis terrarum divitias accipere nolo pro patriae caritate.
Ver respuesta
Oración simple (con un infinitivo en función de CD).
Namque, conjunción explicativa; sujeto omitido, ego (Epaminondas); nolo, verbo; accipere, infinitivo concertado (mismo sujeto que nolo) en función de CD de nolo; divitias, CD de accipere; orbis, CN de divitias; terrarum, CN de orbis (orbis terrarum, «el mundo»); pro patriae caritate, CC de precio o intercambio («a cambio del amor a la patria»), con patriae como CN de caritate (genitivo objetivo: el amor que se siente por la patria).Léxico: escribe dos derivados castellanos y dos catalanes de aurum y de rex, y explica la evolución de aurum a cast. oro y a cat. or.
Ver respuesta
aurum: cast. oro, áureo, aurífero, dorar; cat. or, auri, aurífer, daurar. Áureo / auri y aurífero / aurífer son cultismos.
rex (regis): cast. rey, regio, regicida; cat. rei, regi, regicida.
Evolución aurum > oro: pérdida de la -m final (auru); monoptongación del diptongo au en o; la -u final pasa a -o.
Evolución aurum > or: pérdida de la -m final; monoptongación de au en o; caída de la vocal final.