Saltar al contenido

Los pronombres

Personales, posesivos, is ea id, demostrativos, el relativo, interrogativos e indefinidos.

Tema 4 · Morfología nominal y pronominal

4.1. Personales y reflexivo

1.ª sg.2.ª sg.1.ª pl.2.ª pl.Reflexivo 3.ª
Nom.egotunosuos—
Ac.metenosuosse
Gen.meituinostri / nostrumuestri / uestrumsui
Dat.mihitibinobisuobissibi
Abl.metenobisuobisse
  • El pronombre sujeto casi nunca se escribe, porque la desinencia verbal ya indica la persona. Si aparece, suele ser enfático: Ego uici «Yo vencí (y no otro)».
  • Con cum se pospone y se une: mecum «conmigo», tecum, secum, nobiscum, uobiscum.
  • No hay pronombre personal de 3.ª persona: se usa el anafórico is, ea, id (4.3).
  • El reflexivo se se refiere siempre al sujeto: Caesar se defendit «César se defiende».

4.2. Posesivos

Se declinan como adjetivos de la 1.ª clase: meus, tuus, suus, noster, nostra, nostrum, uester, uestra, uestrum.

Suus es reflexivo: el poseedor es el sujeto. Si el poseedor es otra persona, el latín usa el genitivo del anafórico, eius «de él/ella» o eorum «de ellos».

  • Marcus amicum suum uidet. «Marco ve a su (propio) amigo».
  • Marcus amicum eius uidet. «Marco ve al amigo de él (de otro)».

4.3. Anafórico: is, ea, id

Sirve para referirse a algo ya mencionado. Se traduce «él, ella, ello», «este», «ese» o, como adjetivo, «este/ese».

Masc.Fem.Neutro
Nom.iseaid
Ac.eumeamid
Gen.eiuseiuseius
Dat.eieiei
Abl.eoeaeo
Nom. pl.ei (ii)eaeea
Ac. pl.eoseasea
Gen. pl.eorumearumeorum
Dat./Abl. pl.eis (iis)eis (iis)eis (iis)

4.4. Demostrativos e identificativos

Los demostrativos funcionan como en castellano, según la distancia:

  • hic, haec, hoc «este» (cerca de mí);
  • iste, ista, istud «ese» (cerca de ti; a veces con tono despectivo);
  • ille, illa, illud «aquel» (lejos; también «aquel famoso»).
hichaechocilleillaillud
Nom.hichaechocilleillaillud
Ac.hunchanchocillumillamillud
Gen.huiusillius
Dat.huicilli
Abl.hochachocilloillaillo
Nom. pl.hihaehaecilliillaeilla
Ac. pl.hoshashaecillosillasilla
Gen. pl.horumharumhorumillorumillarumillorum
Dat./Abl. pl.hisillis

Iste se declina exactamente como ille. Ejemplo: Senatus haec intellegit, consul uidet; hic tamen uiuit. «El senado comprende estas cosas, el cónsul las ve; sin embargo, este sigue vivo» (Cicerón).

Identificativos:

  • idem, eadem, idem «el mismo»: es is, ea, id + -dem (ac. eundem, eandem; gen. eiusdem; gen. pl. eorundem).
  • ipse, ipsa, ipsum «mismo, en persona» (enfático): gen. ipsius, dat. ipsi. Caesar ipse «el propio César».

4.5. El relativo: qui, quae, quod

Masc.Fem.Neutro
Nom.quiquaequod
Ac.quemquamquod
Gen.cuiuscuiuscuius
Dat.cuicuicui
Abl.quoquaquo
Nom. pl.quiquaequae
Ac. pl.quosquasquae
Gen. pl.quorumquarumquorum
Dat./Abl. pl.quibusquibusquibus

Su sintaxis se explica en el capítulo 14.

4.6. Interrogativos

  • Pronombre (va solo): quis «¿quién?», quid «¿qué?». Se declina como el relativo salvo en nom. quis / quid y ac. neutro quid. Quis uenit? «¿Quién viene?»
  • Adjetivo (acompaña a un nombre): qui, quae, quod «¿qué…?, ¿cuál…?». Quem librum legis? «¿Qué libro lees?»
  • uter, utra, utrum «¿cuál de los dos?»

4.7. Indefinidos

IndefinidoSignificadoObservación
aliquis, aliquid / aliqui, aliqua, aliquodalguien, algo / algúnTras si, nisi, num, ne pierde ali-: si quis «si alguien».
quidam, quaedam, quoddam (pron. quiddam)cierto, unoSe declina qui + -dam: quendam, cuiusdam.
quisque, quidquecada unoSuum cuique «a cada uno lo suyo».
quisquam, quicquamalguien, algoEn frases negativas: nec quisquam «y nadie».
nemo (dat. nemini, ac. neminem)nadie
nihil (nil)nadaInvariable; lleva genitivo partitivo: nihil noui «nada nuevo».
nullus, -a, -umningúnPronominal (UNUS NAUTA).
omnis, -etodo, cadaAdjetivo de la 2.ª clase.
ceteri, -ae, -alos demás